Op de Zwarte Weg

Tussen Uedem en Sonsbeck kan de weg voor de fietser soms echt lang lijken. De weg verloopt immers vooral langs akkers, die lichtjes glooiend naar het Hoogwoud van Uedem oplopen.

Hier groeien amper houtige planten, enkel hier en daar een boom langs de kant van de weg. Met de vele moderne landbouwbedrijven zal echter niemand beweren dat hier ‘de tijd is blijven stilstaan’. Maar het kan wel eens spannend zijn om te kijken hoe het er hier tweehonderd jaar geleden uitzag: wat is er veranderd, en wat is hetzelfde gebleven?

Als hulp kunnen we oude topografische kaarten bekijken. In de tijd van de Franse bezetting van het Rijnland, vanaf 1794, bracht de Franse kolonel Tranchot de regio in kaart, en die klus werd na 1817 onder leiding van de Pruisische officier von Müffling voortgezet. De kaart behelst de gebieden op de linkeroever van de Rijn en verstrekt gedetailleerde informatie over nederzettingen, landgebruik, wegverbindingen en nog veel meer.

De tegenwoordig ‘Zwarte Weg’ genoemde verbinding bestond ook toen al en verliep op de overgangszone tussen heide en akkerland. De akkerlanden langs de weg – aangeduid als Terres labourables met een T – waren toen al relatief groot en hadden niet hun typische smalle, in percelen verdeelde vorm van het kolonisatielandschap, zoals dat iets noordelijker in de Uedemer Bruch wel het geval was. De weg vormt ook geen uitgangspunt voor de vestiging van hoeves, maar is eerder een pure verbindingsweg. Aan de noordkant van de weg lag een gebied dat de cartografen als woestenij moet zijn overgekomen, en dat zij daarom gekenmerkt hebben als Br oftewel Bruyère, als heidegebied dus. De heidegebieden waren van oudsher niemandsland aan de rand van de gemeentegebieden, die veelal als veeweiden dienst deden. Op de oude kaart kan men daar een dicht wegennetwerk met driehoeksverbindingen zien. Die wegen zijn meestal al veel vroeger ontstaan, aangezien ze vaak voortkomen uit de paadjes die het vee achterliet. De kleine wegen op de kaart van Tranchot zijn vandaag grotendeels verdwenen, maar kunnen ondanks hun lange geschiedenis bij een minutieuze vergelijking nog steeds teruggevonden worden in de vorm van veldwegen of perceelgrenzen.

Weergeven in kaart