Verschuiving van de Rijn bij Mehrum

Rhynum auf einer Karte nach Gerhard Mercator um 1590

“Excuseer, hoe geraak ik in Rhynum?” In tijden van digitale routeplanners zijn zulke vragen eerder zeldzaam geworden.

Gewoon de techniek benutten en… –Wat zegt u? ‘Rhynum’ werd niet gevonden? Geïrriteerd gaat de blik naar boven, want daar op die oude wegwijzer staat toch klaar en duidelijk: ‘Rhynumscher Weg’. Tja, als navigatietoestellen en apps het al niet meer weten, blijft er niets anders over dan de houten wegwijzer maar te volgen.

Ver komen we niet. Bij het monument van de vredeseik verdwijnt de weg in het groen. Daarachter doemt de bandijk op en met hem een stille richtlijn naar het lot van het gezochte dorp. Want ergens niet zo ver hiervandaan, aan de waterkant van de dijk, eindigt de reis naar Rhynum. Tenminste ruimtelijk.

Rhynum bestaat niet meer. Wat er nog van over blijft, ligt begraven ergens in de Rijnweiden en onder de boegen van de schepen die daartussen varen. Vooraleer de mens de Rijn op het einde van de 19de eeuw begon in te dijken en in enge stramienen dwong, baande de stroom echt wild en wispelturig zijn weg door de brede laagvlakte. Alles wat niet hoog genoeg gebouwd was, moest bij hoogwater vrezen voor zijn voortbestaan. Huizen, straten en hele dorpen vielen ten prooi aan de grillen van de rivier. Het lot van Rhynum was ook vele andere, reeds lang vergeten plaatsen beschoren: Niel en Quinheim, Lindekum en Halen, Ruberg en Sulen.

Bij uitzonderlijk zwaar hoogtij kan het vandaag nog wel eens gebeuren dat de stroom door de dijk breekt en oude beddingen in het landschap terugvindt. In 1668 gebeurde dit bij Mehrum. Plotsklaps lagen de veeweiden van de boeren van Mehrum in Rheinberg. Gaan melken betekende plotseling een riskante oversteek van de Rijn met de boot. De ‘melkplaats’ bij Eversael lag vroeger op de rechteroever van de Rijn, bij het huidige Voerde. Ook de tolvesting bij Rheinberg lag plotseling niet meer aan de Rijn en de douanetoren verloor zo zijn functie.

Een wegwijzer, een plaatsnaam en een oude toren – verborgen sporen in het landschap vertellen vandaag nog over de bewogen geschiedenis van de Rijn.

Weergeven in kaart